vuralserhat86/skills/scientific_thinking

🔬 Scientific Thinking

Bilimsel düşünce ve kritik analiz metodolojisi.

---

⚡ Bilimsel Metod (Hızlı)

Gözlem → Soru → Hipotez → Test → Analiz → Sonuç

| Yazılım Karşılığı | |-------------------| | Bug report → "Neden?" → "Muhtemelen X" → POC/Test → Log analizi → Root cause |

---

📝 Hipotez Template

**Hipotez:** [Net, test edilebilir ifade]
**Dayanak:** [Gözlemler]
**Test:** [Nasıl doğrulanacak]
**Beklenen:** [Doğruysa ne olmalı]

İyi Hipotez = TFSM

• Testable (Test edilebilir)
• Falsifiable (Yanlışlanabilir)
• Specific (Belirli)
• Measurable (Ölçülebilir)

---

⚖️ Kanıt Hiyerarşisi

Güçlü ←────────────────────→ Zayıf

Kontrollü    Gözlemsel    Anekdot    Otorite
  Deney       Çalışma      Örnek     Görüşü
   │            │            │          │
A/B Test    Log/Metrics  "Bende oldu"  "X söyledi"

---

🧠 Bias & Fallacy Checklist

| Bias | Açıklama | Önlem | |------|----------|-------| | Confirmation | Destekleyen kanıt arama | Yanlışlayıcı kanıt ara | | Anchoring | İlk bilgiye bağlanma | Birden fazla kaynak | | Sunk Cost | Yatırıma bağlılık | Zero-based thinking |

| Fallacy | Örnek | |---------|-------| | Ad Hominem | "O junior, ne bilir" | | False Dichotomy | "Ya A ya B" | | Appeal to Authority | "Google yapıyor" |

---

📊 Karar Matrisi

| Kriter | Ağırlık | A | B | C |
|--------|---------|---|---|---|
| Maliyet | 30% | 3 | 5 | 4 |
| Süre | 25% | 4 | 3 | 5 |
| Risk | 25% | 5 | 4 | 3 |
| **Toplam** | | X | Y | Z |

---

Scientific Thinking v2.1 - Enhanced

🔄 Workflow

Kaynak: The Feynman Technique & First Principles Thinking

Aşama 1: Observation & Hypothesis (The "Why")

• [ ] First Principles: Sorunu en temel gerçeklerine ("Reasoning by First Principles") indirge. Analoji yapmaktan kaçın.
• [ ] Null Hypothesis: "Yaptığım değişiklik hiçbir etki yaratmadı" varsayımını (Null Hypothesis) çürütmeye çalış.
• [ ] Occam’s Razor: En basit açıklamanın doğru olma ihtimalini (Parsimony) öncele.

Aşama 2: Experiment Design (The "How")

• [ ] Control Group: Karşılaştırma yapabilmek için değişmeyen bir kontrol grubu veya "baseline" belirle.
• [ ] Isolation: Değişkenleri izole et. Aynı anda iki parametreyi değiştirme (Ceteris Paribus).
• [ ] Blind Testing: Mümkünse gözlemci önyargısını (Observer Bias) kaldırmak için kör test yap.

Aşama 3: Analysis & Conclusion (The "What")

• [ ] Statistical Significance: Sonucun şans eseri olup olmadığını sorgula (p-value mantığı).
• [ ] Correlation != Causation: Korelasyonun nedensellik anlamına gelmediğini her zaman hatırla.
• [ ] Peer Review: Bulgularını başkasına (veya AI'ya) "şeytanın avukatı"nı oynaması için sun.

Kontrol Noktaları

| Aşama | Doğrulama | |-------|-----------| | 1 | Hipotez yanlışlanabilir (Falsifiable) mi? (Eğer yanlış çıkarsa bunu kabul edecek misin?). | | 2 | Veri seti yeterince büyük mü? (Law of Large Numbers). | | 3 | Sonuç tekrarlanabilir (Reproducible) mi? (Aynı deneyi yarın yapsan aynı sonucu alır mısın?). |